الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَأَمْوالِهِمْ « » وَمَنْ يَخْرُجْ مِنْ بَيْتِه مُهاجِراً إِلَى اللَّه وَرَسُولِه « و دوّم هجرت كافران و منافقان باشد از كفر و نفاق با ايمان و از اينجا است در باب امامت نماز كه اگر جماعتى حاضر آيند و وقت نماز درآيد آن را تقديم كنند بامامت نماز كه قارىتر باشد و قرآن بداند ، اگر در قرائت راست باشند ، آنكس كه فقيه تر باشد ، اگر در فقه راست باشند آنكس كه در هجرت مقدمتر باشد ، در عهد رسول بر هجرت حمل كنند ، و در عهد ما بر آنكه پدرانش در اسلام پيشتر باشند و سيّم هجر مؤمنان معاصى را من قوله صلَّى اللَّه عليه و آله : » المهاجر من هاجر ما نهاه اللَّه « . « فَإِنْ تَوَلَّوْا » 89 مفسّرين گفته‌اند : يعنى اگر از مهاجرت خوددارى كردند . « حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ » 89 مفسّرين معنى كرده‌اند : هر كجا بيابيد چه در حرم و حدود معيّن مكه و يا داخل و خارج از حدود حرم كه صيد آنجا حلال است و ديگر احكام حرم در آن نيست . « إِلَّا الَّذِينَ يَصِلُونَ إِلى قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ » 90 طبرى : بعضى از متخصصين در زبان عرب پنداشته‌اند مقصود كسانى هستند كه در نسب و خويشاوندى متصل هستند بهمپيمان مسلمين و با معاهدين مسلمين خويش هستند ، سدى گفته است : يعنى اگر اظهار كفر كردند آنها را بكشيد مگر وارد آن دسته شوند كه ميان شما و آنها پيمان است ، پس با اين منافقين مانند آن همپيمانها رفتار كنند . « أَوْ جاؤُكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ » 90 طبرى : يعنى اگر با شما موافقت نكردند آنها را بگيريد و بكشيد ، مگر كسانى كه ميان شما و ايشان پيمان برقرار باشد ، و يا مردمى باشند كه بيابند در فشار افتاده به اين قصد كه يا با شما بجنگند و يا با خويشان خود پس خود را داخل در دسته ى شما بنمايند . حسن بصرى اين جمله را « حصرة صدورهم » با تاى مربوطه قرائت كرده است و با اين قرائت كلمه ى « حصره » اسم است و معنى چنين است : آمدند با تنگى سينه و در نتيجه ى معنى تفاوت نميكند . ابو الفتوح : بعضى گفته‌اند « او » بمعنى واو است و معنى اين است : كسانى كه